Thói quen trì hoãn – Vì sao ta hay chần chừ và cách vượt qua tâm lý này?

Bạn đã bao giờ nói những câu như “để từ từ” hay “để mai tính” khi gặp một nhiệm vụ khó khăn hoặc quan trọng? Nếu câu trả lời là có, bạn có thể đang rơi vào thói quen trì hoãn – một hiện tượng phổ biến ở nhiều người, đặc biệt là giới trẻ.

Trì hoãn không chỉ đơn giản là chậm trễ trong công việc mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, tâm lý và chất lượng cuộc sống của bạn. Vậy trì hoãn thực chất là gì? Làm thế nào để nhận biết mình có đang trì hoãn hay không? Và tại sao nhiều người, đặc biệt là những người trẻ đang trên đà xây dựng sự nghiệp, lại dễ rơi vào vòng xoáy này?

1. Trì hoãn là gì và những dấu hiệu nhận biết

Trì hoãn là một phản ứng tâm lý nhằm né tránh những cảm xúc tiêu cực như lo lắng, sợ thất bại, thiếu tự tin hoặc cảm giác chán nản khi phải đối mặt với một công việc nào đó. Thay vì hành động ngay lập tức, người trì hoãn có xu hướng trì hoãn quyết định hoặc công việc dù họ ý thức được rằng nó cần phải hoàn thành.

Dưới đây là những dấu hiệu phổ biến cho thấy bạn có thể đang thuộc nhóm những người hay trì hoãn:

• Chỉ làm một phần nhỏ của công việc và nghĩ rằng vẫn còn nhiều thời gian: Bạn có một bài tập phải nộp vào tuần sau, nhưng đến nay mới chỉ làm được vài phần đầu và tin rằng “vẫn còn thời gian” để hoàn thành.
• Đợi đến sát deadline mới bắt đầu: Bạn biết rõ mình có cuộc họp quan trọng vào ngày mai nhưng tối nay mới gấp rút tổng hợp nội dung và soạn báo cáo.
• Thường xuyên biện minh cho việc trì hoãn: Bạn luôn tự nhủ: “Mai làm cũng được”, “Công việc này chưa gấp”, hay “Mình sẽ làm khi có đủ thời gian”, dù thực tế bạn có thể hoàn thành ngay từ bây giờ.
• Lướt mạng xã hội thay vì hoàn thành công việc quan trọng: Bạn lên kế hoạch học ngoại ngữ vào buổi tối, nhưng đến 11 giờ đêm vẫn mải mê lướt mạng xã hội và chưa động vào sách vở.
• Lên kế hoạch nhưng không thực hiện: Bạn đã mua thảm yoga với quyết tâm tập luyện thường xuyên, nhưng số lần bạn sử dụng nó thực tế lại rất ít.
• Chậm trễ trong việc chuẩn bị cho các sự kiện quan trọng: Bạn có lịch hẹn lúc 6 giờ chiều, nhưng đến 5 giờ 30 mới vội vàng chuẩn bị trang phục và chạy vội ra ngoài.

Những hành vi này có thể xảy ra thường xuyên đến mức trở thành thói quen. Khi trì hoãn kéo dài, nó không chỉ làm giảm hiệu suất làm việc mà còn gây căng thẳng, lo âu và ảnh hưởng đến sự phát triển cá nhân.

Xem thêm: Mạng xã hội khiến bạn vung tiền thế nào? Sự thật đáng suy ngẫm

2. Tại sao những người trẻ dễ rơi vào vòng xoáy trì hoãn?

Trì hoãn không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn là một hiện tượng phổ biến trong xã hội hiện đại, đặc biệt là ở những người trẻ đang trong quá trình xây dựng sự nghiệp và cuộc sống.

Nguyệt Minh và câu chuyện trì hoãn “an cư”

Nguyệt Minh, 32 tuổi, chia sẻ rằng cô luôn trăn trở về việc sở hữu một ngôi nhà riêng cho gia đình mình. Khi mới kết hôn hai năm trước, cô đặt mục tiêu phải mua được một căn nhà nhỏ. Tuy nhiên, những kế hoạch ngắn hạn và các chi tiêu phát sinh cứ liên tục xuất hiện khiến cô trì hoãn quyết định. Hết lần này đến lần khác, Minh tự nhủ: “Mình sẽ mua nhà khi tài chính ổn định hơn”, nhưng thực tế cô vẫn chưa thực sự bắt tay vào thực hiện kế hoạch đó.

Minh không phải là trường hợp cá biệt. Rất nhiều người trẻ, đặc biệt là những người đang ở giai đoạn đầu của cuộc sống hôn nhân hoặc sự nghiệp, rơi vào tình trạng trì hoãn tương tự. Họ hiểu rõ tầm quan trọng của các quyết định như mua nhà, tiết kiệm tài chính hay đầu tư cho sức khỏe. Nhưng họ thường có xu hướng trì hoãn với suy nghĩ rằng “còn thời gian”, “chưa sẵn sàng”, hoặc “chưa đủ kinh nghiệm, chưa đủ vốn”.

Xem thêm:

Giới trẻ và xu hướng mua sắm cảm xúc

Bỏ túi 11 kinh nghiệm tiết kiệm tiền mua nhà tốt nhất cho những người trẻ

Cơ chế tâm lý đằng sau thói quen trì hoãn

Tim Urban – biên tập viên của trang web Wait But Why đã giải thích một cách hài hước về hiện tượng trì hoãn bằng hình ảnh một “chú khỉ hài lòng tức thì” trong não bộ của những người trì hoãn.

Theo lý thuyết này, khi bạn đối mặt với một nhiệm vụ quan trọng như hoàn thành báo cáo, tập thể dục hay lên kế hoạch tài chính, chú khỉ hài lòng tức thì sẽ chen vào suy nghĩ của bạn và thuyết phục rằng:

• “Tại sao phải làm việc chăm chỉ ngay bây giờ khi còn một tuần nữa mới đến deadline?”
• “Tại sao phải lo về sức khỏe trong khi mình vẫn đang cảm thấy ổn?”
• “Tại sao phải mua bảo hiểm hay đầu tư tài chính khi mình còn trẻ?”

Thay vì thực hiện những nhiệm vụ quan trọng, chú khỉ này sẽ hướng bạn đến những hoạt động mang lại niềm vui tức thì, như lướt mạng xã hội, xem phim hay dành thời gian cho những thú vui giải trí.

Kết quả là, bạn trì hoãn hết lần này đến lần khác, cho đến khi deadline đến gần hoặc khi hậu quả của việc trì hoãn bắt đầu trở nên rõ ràng.

Xem thêm: HENRY – Thế hệ luôn gặp khó khăn trong việc cân bằng tài chính, chi tiêu và tiết kiệm

3. Nguyên nhân nào dẫn đến tâm lý trì hoãn?

Những biểu hiện của trì hoãn thường bắt nguồn từ các nguyên nhân sau:

• Thiếu tập trung và không hết mình với công việc: Dễ bị phân tâm, không duy trì được độ tập trung cao độ.
• Lười bắt đầu và thiếu quyết tâm thực hiện mục tiêu: Gặp khó khăn dễ nản, không có động lực rõ ràng.

• Nuông chiều bản thân quá mức: Thích những hoạt động giải trí hơn làm việc quan trọng.
• Công việc khó khăn, nhàm chán hoặc quá căng thẳng: Không muốn đối mặt với những nhiệm vụ phức tạp.
• Dễ bị phân tâm bởi yếu tố bên ngoài: Như lướt mạng xã hội, xem video, nhắn tin.
• Cảm giác mệt mỏi, chán nản, thiếu kiên trì: Khó duy trì sự nỗ lực trong thời gian dài.
• Không biết bắt đầu từ đâu và không chủ động tìm cách giải quyết: Bất đồng trước những nhiệm vụ quan trọng.
• Đánh giá sai về mức độ phức tạp hoặc thời gian cần thiết để hoàn thành: Coi nhẹ nỗi dung công việc, đến lúc bắt tay vào làm mới nhận ra không đơn giản.
• Tâm lý chủ quan, quá tự tin vào khả năng: Nghĩ rằng đến sát deadline mới làm vẫn được, nhưng kết quả thường không đáp ứng kỳ vọng.

Xem thêm: Kiểm tra sức khỏe tài chính: 7 thói quen giúp bạn sống chủ động với tiền bạc

4 kiểu trì hoãn phổ biến và cách nhận diện

Trong cuộc sống và công việc, mỗi người có thể trì hoãn vì những lý do khác nhau. Dưới đây là bốn kiểu trì hoãn phổ biến nhất và những dấu hiệu để nhận diện:

4.1. Trì hoãn do lo âu và sợ thất bại

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự trì hoãn là nỗi lo sợ – lo lắng về việc không thể hoàn thành công việc một cách hoàn hảo hoặc sợ kết quả cuối cùng không như mong đợi. Khi đối mặt với một nhiệm vụ quan trọng hoặc khó khăn, thay vì bắt tay vào làm, bạn lại cảm thấy căng thẳng, bối rối và có xu hướng né tránh để giảm áp lực tâm lý.

Dấu hiệu nhận diện:

• Bạn thường trì hoãn công việc vì cảm thấy lo lắng về khả năng hoàn thành hoặc sợ mắc sai lầm.
• Bạn không dám bắt đầu một dự án lớn vì lo rằng kết quả sẽ không tốt như kỳ vọng.
• Bạn liên tục đặt câu hỏi “Mình có thể làm tốt không?” thay vì bắt tay vào làm.
• Khi sắp đến hạn chót, bạn cảm thấy hoảng sợ, nhưng thay vì hành động, bạn lại tìm cách trốn tránh bằng những hoạt động không quan trọng như xem phim, lướt mạng xã hội.

Sự lo âu không giảm đi mà ngược lại còn tăng lên khi deadline đến gần, khiến bạn rơi vào trạng thái căng thẳng cực độ và có thể làm giảm chất lượng công việc.

Xem thêm: Gen Z – Tư duy tài chính mới trong thời đại số

4.2. Trì hoãn do thích làm việc nhẹ, né tránh việc khó

Kiểu trì hoãn này xảy ra khi bạn có xu hướng ưu tiên làm những công việc dễ dàng, ít thử thách trước, thay vì tập trung vào nhiệm vụ quan trọng và khó khăn. Điều này khiến bạn dành quá nhiều thời gian vào những việc nhỏ nhặt, trong khi công việc chính vẫn chưa được giải quyết.

Dấu hiệu nhận diện:

• Bạn dành hàng giờ đồng hồ để dọn dẹp bàn làm việc, sắp xếp tài liệu, kiểm tra email thay vì tập trung vào nhiệm vụ chính.
• Bạn thích hoàn thành những công việc đơn giản để cảm thấy mình đang làm việc hiệu quả, nhưng thực tế lại chưa giải quyết vấn đề quan trọng nhất.
• Bạn thường xuyên chuyển từ việc này sang việc khác mà không hoàn thành công việc lớn nào cả.

Việc hoàn thành những công việc nhỏ có thể khiến bạn cảm thấy bận rộn nhưng lại không mang lại kết quả thực sự. Đến khi deadline cận kề, bạn mới nhận ra rằng công việc chính vẫn chưa hoàn thành.

4.3. Trì hoãn vì nghĩ rằng “còn nhiều thời gian”

Đây là kiểu trì hoãn phổ biến nhất khi bạn đánh giá sai về thời gian cần thiết để hoàn thành công việc. Bạn tin rằng mình có thể làm mọi thứ vào phút cuối và vẫn đạt được kết quả như mong muốn. Tuy nhiên, thực tế lại không như vậy.

Dấu hiệu nhận diện:

• Bạn thường xuyên nói: “Mai làm cũng được, chưa cần gấp.”
• Bạn chỉ thực sự làm việc khi thời hạn đến gần, thậm chí chỉ bắt tay vào làm khi deadline chỉ còn vài giờ.
• Bạn từng nhiều lần phải thức khuya hoặc làm việc gấp rút vì không còn đủ thời gian.
• Khi công việc cần chỉnh sửa hoặc gặp sự cố, bạn không có đủ thời gian để xử lý, dẫn đến kết quả kém chất lượng.

Việc để công việc dồn lại vào phút chót không chỉ gây căng thẳng mà còn ảnh hưởng đến chất lượng kết quả. Nếu có sự cố phát sinh, bạn sẽ không kịp ứng phó, dẫn đến công việc không đạt được hiệu quả như mong đợi.

4.4. Trì hoãn theo chủ nghĩa hoàn hảo

Những người theo chủ nghĩa hoàn hảo thường có tiêu chuẩn cao đối với công việc của mình. Họ muốn mọi thứ phải thật hoàn hảo ngay từ đầu, nhưng chính điều này lại trở thành rào cản khiến họ chần chừ và không dám bắt đầu.

Dấu hiệu nhận diện:

• Bạn dành quá nhiều thời gian để lên kế hoạch nhưng lại không thực sự bắt tay vào làm.
• Bạn luôn cảm thấy chưa đủ tốt và muốn chỉnh sửa liên tục, khiến công việc kéo dài hơn mức cần thiết.
• Bạn thường xuyên trì hoãn vì sợ rằng sản phẩm cuối cùng không đạt kỳ vọng của bản thân hoặc người khác.
• Ngay cả khi đã hoàn thành công việc, bạn vẫn tiếp tục chỉnh sửa và chưa sẵn sàng gửi đi vì lo lắng về chất lượng.

Chủ nghĩa hoàn hảo có thể khiến bạn không bao giờ hài lòng với công việc của mình và liên tục trì hoãn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ mà còn gây áp lực tinh thần, khiến bạn mất tự tin và luôn cảm thấy lo lắng về kết quả.

5. Tác hại của thói quen trì hoãn đối với sức khỏe và cuộc sống

Trì hoãn không chỉ ảnh hưởng đến năng suất làm việc mà còn để lại những tác động tiêu cực đối với sức khỏe thể chất, tinh thần và sự phát triển cá nhân. Dưới đây là những hậu quả nghiêm trọng mà thói quen trì hoãn có thể gây ra:

5.1. Giảm hiệu quả công việc và học tập

Khi liên tục trì hoãn, bạn dễ bị dồn ép bởi những công việc chưa hoàn thành, dẫn đến chất lượng công việc giảm sút. Việc gấp rút hoàn thành nhiệm vụ vào phút chót không chỉ làm giảm độ chính xác mà còn khiến bạn không có thời gian kiểm tra và chỉnh sửa sai sót.

5.2. Căng thẳng và áp lực tâm lý gia tăng

Sự trì hoãn thường đi kèm với cảm giác lo lắng về công việc chưa hoàn thành. Khi deadline đến gần, tâm lý căng thẳng càng gia tăng, khiến bạn rơi vào trạng thái hoảng loạn và mất kiểm soát.

5.3. Ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe

Căng thẳng do trì hoãn có thể kéo theo nhiều vấn đề về sức khỏe thể chất và tinh thần. Khi thường xuyên rơi vào trạng thái lo lắng, cơ thể sẽ sản sinh cortisol – hormone gây căng thẳng, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý liên quan đến tim mạch và hệ thần kinh như: mất ngủ, đau đầu, mệt mỏi, tăng huyết áp, rối loạn ăn uống,…

5.4. Mất cơ hội phát triển bản thân và sự nghiệp

Trì hoãn đồng nghĩa với việc bạn bỏ lỡ nhiều cơ hội quan trọng để học hỏi, phát triển kỹ năng và thăng tiến trong công việc. Khi không tận dụng tốt thời gian, bạn sẽ khó đạt được những mục tiêu dài hạn.

Xem thêm: “Sướng trước khổ sau”: 12 thói quen tài chính cá nhân sai lầm

6. Lợi ích của việc từ bỏ thói quen trì hoãn

Khi loại bỏ được thói quen trì hoãn, bạn không chỉ cải thiện năng suất làm việc mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống. Dưới đây là những lợi ích quan trọng mà bạn sẽ nhận được:

6.1. Nâng cao hiệu suất công việc và học tập

Việc chủ động làm việc theo kế hoạch giúp bạn hoàn thành nhiệm vụ đúng thời hạn và đạt chất lượng cao hơn. Bạn có thể kiểm soát tốt tiến độ công việc và tránh được tình trạng gấp rút vào phút cuối.

6.2. Giảm bớt căng thẳng, lo âu

Khi công việc được hoàn thành theo kế hoạch, bạn sẽ cảm thấy nhẹ nhõm, thư giãn và không còn lo lắng về deadline. Điều này giúp bạn duy trì tinh thần tích cực và có thêm động lực để làm việc hiệu quả hơn.

6.3. Xây dựng thói quen tích cực và kỷ luật bản thân

Từ bỏ thói quen trì hoãn giúp bạn rèn luyện tính kỷ luật, nâng cao khả năng quản lý thời gian và hình thành lối sống lành mạnh hơn. Bạn sẽ biết cách ưu tiên công việc quan trọng, tập trung vào mục tiêu và không dễ dàng bị xao nhãng.

6.4. Cải thiện sự tự tin và động lực cá nhân

Khi hoàn thành công việc đúng kế hoạch, bạn sẽ cảm thấy tự hào về bản thân và tin tưởng hơn vào năng lực của mình. Điều này tạo động lực để bạn tiếp tục chinh phục những thử thách mới và đạt được thành công trong công việc lẫn cuộc sống.

Xem thêm: Kiếm 1 tỷ trước tuổi 30: Chiến lược tài chính dành cho người trẻ

7. Bí quyết khắc phục tâm lý trì hoãn một cách hiệu quả

Dù bạn thuộc kiểu người trì hoãn nào, luôn có cách để bạn thay đổi và cải thiện thói quen làm việc. Như câu nói “Hành trình vạn dặm bắt đầu từ một bước chân”, bạn hoàn toàn có thể thoát khỏi vòng lặp trì hoãn chỉ bằng những thay đổi nhỏ nhưng hiệu quả dưới đây.

7.1. Áp dụng phương pháp Bullet Journal để quản lý công việc

Bullet Journal, được sáng tạo bởi Ryder Carroll, là một phương pháp ghi chép khoa học giúp bạn quản lý công việc hiệu quả hơn. Thay vì để công việc chồng chất mà không biết bắt đầu từ đâu, bạn có thể sắp xếp mọi nhiệm vụ vào từng danh mục cụ thể:

• Kế hoạch dài hạn: Những mục tiêu cần hoàn thành trong 3 tháng, 6 tháng hoặc 1 năm.
• Kế hoạch theo tháng/ngày: Chia nhỏ công việc để theo dõi tiến độ dễ dàng hơn.

Việc trực quan hóa công việc bằng ghi chú ngắn gọn hoặc hình minh họa giúp bạn dễ dàng kiểm soát những việc cần làm và ưu tiên thực hiện.

7.2. Xác định “thời điểm vàng” của bản thân

Mỗi người có một khoảng thời gian trong ngày mà họ làm việc hiệu quả nhất. Thay vì ép bản thân làm việc khi không có động lực, hãy tận dụng những thời điểm năng suất cao nhất để hoàn thành các nhiệm vụ quan trọng.

Ví dụ:

• Nếu bạn làm việc tốt vào buổi sáng, hãy dành thời gian này cho các công việc đòi hỏi sự tập trung cao.
• Nếu buổi tối là lúc bạn sáng tạo nhất, hãy sử dụng thời gian này cho các ý tưởng mới.

7.3. Chia nhỏ mục tiêu để dễ dàng hoàn thành

Việc hoàn thành một mục tiêu lớn có thể khiến bạn cảm thấy quá tải, dẫn đến trì hoãn. Hãy thử chia nhỏ nó thành từng bước đơn giản.

Ví dụ: Nếu bạn cần viết một bài báo cáo 10 trang, thay vì để đến sát deadline mới viết, hãy đặt mục tiêu viết 2 trang mỗi ngày. Khi hoàn thành từng phần nhỏ, bạn sẽ cảm thấy có động lực hơn để tiếp tục.

7.4. Luôn nhắc nhở bản thân về động lực ban đầu

Mọi kế hoạch đều cần một lý do đủ lớn để bạn duy trì động lực thực hiện. Nếu bạn cảm thấy chán nản và muốn trì hoãn, hãy tự hỏi:

• Tại sao mình cần làm việc này?
• Kết quả cuối cùng có ý nghĩa gì với mình?

Ví dụ: Nếu mục tiêu của bạn là tiết kiệm tài chính để mua nhà, hãy nghĩ đến cảm giác tự hào khi sở hữu không gian sống riêng. Khi có một động lực rõ ràng, bạn sẽ dễ dàng vượt qua sự trì hoãn hơn.

Xem thêm: Tiết kiệm bao nhiêu là đủ? Các mức độ để tự do tài chính

7.5. Xác định ưu tiên quan trọng mỗi ngày (Nguyên tắc “Big Rocks”)

Stephen Covey – tác giả sách “7 Thói quen của người thành đạt” – đã đưa ra nguyên tắc Big Rocks, tức là hãy tập trung vào những công việc quan trọng nhất trước.

Nếu bạn không xác định hạng mục ưu tiên, bạn có thể dễ dàng lãng phí thời gian vào những việc không quan trọng như check email, lướt mạng xã hội… Để tránh điều này, hãy liệt kê 3 việc quan trọng nhất bạn cần hoàn thành mỗi ngày và tập trung làm chúng trước.

Xem thêm: Đừng bỏ lỡ 10 cuốn sách về tài chính cá nhân kinh điển nhất thế kỷ XXI

7.6. Đặt deadline sớm hơn thời hạn thực tế

Nếu deadline là ngày 30, hãy đặt mục tiêu hoàn thành vào ngày 25. Việc rút ngắn thời gian hoàn thành giúp bạn:

• Tránh tình trạng nước đến chân mới nhảy.
• Có thêm thời gian kiểm tra lại công việc.
• Hạn chế áp lực khi gặp rủi ro bất ngờ.

7.7. Tự thưởng để tạo động lực

Một cách đơn giản nhưng hiệu quả để duy trì thói quen tốt là tự thưởng khi hoàn thành công việc. Những phần thưởng nhỏ như một bữa ăn yêu thích, một tập phim hay một buổi đi dạo có thể giúp bạn cảm thấy hứng thú hơn trong quá trình làm việc.

7.8. Chuẩn bị kế hoạch dự phòng để giảm áp lực

Sự lo lắng về rủi ro có thể khiến bạn trì hoãn vì sợ thất bại. Thay vì để nỗi sợ kiểm soát, hãy chủ động lập kế hoạch dự phòng.

Ví dụ: Nếu bạn lo lắng về việc trễ deadline, hãy bắt đầu sớm hơn hoặc chia nhỏ công việc. Nếu bạn sợ gặp vấn đề tài chính, hãy lên kế hoạch tiết kiệm hoặc dự phòng tài chính. Khi có kế hoạch dự phòng, bạn sẽ cảm thấy tự tin hơn để hành động ngay.

Xem thêm:

Tiết kiệm bao nhiêu là đủ? Các mức độ để tự do tài chính

Trước tuổi 40: Điểm mặt những thói quen giúp bạn sống tự chủ và vững vàng hơn

Quản lý tài chính cho sinh viên: Chi tiêu thông minh dù chỉ có vài triệu mỗi tháng

Kết luận

Thói quen trì hoãn có thể làm chậm bước tiến của bạn, nhưng điều đó không có nghĩa là bạn không thể thay đổi. Hãy bắt đầu từ những bước nhỏ, áp dụng những phương pháp trên và rèn luyện tính kỷ luật mỗi ngày. Chỉ cần bạn chủ động, thành công sẽ đến gần hơn bao giờ hết!

Cập nhật thêm thông tin của TrueMoney+ tại:

Facebook: https://www.facebook.com/truemoneyplusofficial/

Zalo: https://zalo.me/86794561927556015

Tiktok: https://www.tiktok.com/@truemoneyplusofficial

Youtube: https://www.youtube.com/@truemoneyplus.official